Skała ekologów

Na skwerze w Darłówku Zachodnim, nieopodal plaży, stoi granitowy głaz pokryty dziesiątkami metalowych tabliczek. To Skała Ekologów – pomnik poświęcony polskim obrońcom przyrody, który od 2005 roku przypomina o ludziach walczących o środowisko naturalne. Miejsce nietypowe, bo zamiast generałów czy polityków uhonorowano tu naukowców, aktywistów i zwykłych pasjonatów, którzy poświęcili życie ochronie natury.

Pomnik z historią protestu

Inicjatywa powstania Skały Ekologów to zasługa Ekologicznego Klubu Obywatelskiego „Czuwanie” z Darłowa. Organizacja ta ukształtowała się w latach 80. jako protest przeciwko planom budowy elektrowni atomowej nad jeziorem Kopań – tuż obok Darłowa, w technologii sowieckiej, po katastrofie w Czarnobylu. Trudno o gorszy moment i miejsce na taką inwestycję.

Klub nie tylko protestował ulicami i organizował wiece. Przez lata zapewniał opiekę lekarską setkom dzieci z okolic Czarnobyla, które przyjeżdżały na Pomorze. Prowadził też działalność edukacyjną, organizował międzynarodowe kongresy ekologiczne i obchody Dnia Ziemi. A w 2005 roku zrealizował projekt, który miał utrwalić pamięć o ludziach zasłużonych dla ochrony środowiska – właśnie Skałę Ekologów.

Co zobaczysz przy Skale Ekologów

Sam pomnik to masywny granitowy głaz narzutowy, do którego przymocowano metalowe tabliczki z nazwiskami. Największa z nich nosi napis „Ekolodzy – ekologom”. Reszta to płytki upamiętniające konkretne osoby – profesorów uniwersytetów, działaczy Ligi Ochrony Przyrody, księży zaangażowanych w ruch ekologiczny, urbanistów.

W czerwcu 2005 roku wmurowano osiem pierwszych tabliczek. Dziś jest ich ponad trzydzieści. Wśród upamiętnionych znajdziemy profesora Jana Szyszko, kierownika Katedry Architektury Krajobrazu SGGW, profesora Kazimierza Berlińskiego z Politechniki Koszalińskiej czy księdza prałata Jana Giriatowicza ze Słupska – lidera franciszkańskiego ruchu ekologicznego na Pomorzu, autora tysięcy protestów ekologicznych kierowanych do polityków w wielu krajach.

Są też nazwiska mniej znane szerokiej publiczności, ale równie ważne lokalnie. Aleksandra Liszewska prowadziła ekologiczne gospodarstwo agroturystyczne i działała w Lidze Ochrony Przyrody. Tomasz Michalski od 1962 roku zakładał szkolne koła LOP w Bornym Sulinowie i okolicach, a później Towarzystwo Rzeki Piławy. Każda tabliczka to konkretna historia zaangażowania.

Jedną z upamiętnionych osób jest Jadwiga Czarnołęska-Gosiewska, lekarz pediatra i wieloletnia prezes klubu „Czuwanie”. To właśnie ona stała za pomysłem utworzenia Skały Ekologów jako trwałego miejsca pamięci o obrońcach przyrody.

Skwer Ekologów w Darłówku Zachodnim

Pomnik znajduje się na Skwerze Ekologów, przy zbiegu ulic Helskiej i Plażowej w Darłówku Zachodnim. To spokojna część kurortu, zaledwie kilkaset metrów od plaży. Skwer to niewielki zakątek zieleni, gdzie można usiąść na chwilę i przeczytać nazwiska na tabliczkach.

Miejsce nie jest obleganą atrakcją turystyczną. Większość kuracjuszy i wczasowiczów przechodzi obok, kierując się nad morze. A szkoda, bo historia tego pomnika i ludzi, których upamiętnia, zasługuje na uwagę. Zwłaszcza dziś, gdy tematy ekologiczne wracają do debaty publicznej.

Dla kogo to miejsce

Skała Ekologów to przede wszystkim punkt dla osób zainteresowanych historią ruchu ekologicznego w Polsce i na Pomorzu. Rodziny z dziećmi mogą tu opowiedzieć młodszym o tym, że ochrona środowiska to nie abstrakcja, ale konkretni ludzie i ich często trudne decyzje.

To też miejsce dla tych, którzy lubią odkrywać nietypowe zakątki podczas wakacyjnych spacerów. Darłowo kojarzy się głównie z plażą, portem i zamkiem książąt pomorskich. Skała Ekologów pokazuje inny wymiar tego miasta – zaangażowanie społeczne i pamięć o niedawnej historii.

Nie trzeba być specjalistą od ekologii, żeby docenić ten pomnik. Wystarczy kilka minut, by przeczytać tabliczki i zastanowić się, ile wysiłku kosztowało powstrzymanie budowy elektrowni atomowej nad jeziorem Kopań. Gdyby nie protest darłowskich ekologów i ich sojuszników, okolica wyglądałaby dziś zupełnie inaczej.

Praktyczne informacje – jak dotrzeć i co warto wiedzieć

Skała Ekologów znajduje się w Darłówku Zachodnim przy ulicy Plażowej, na Skwerze Ekologów (zbieg z ulicą Helską). Dojazd jest prosty – z centrum Darłowa kierujemy się w stronę Darłówka, a następnie w kierunku zachodniej części kurortu. Można dojść pieszo z plaży lub dojechać samochodem – w okolicy są miejsca parkingowe, choć latem bywa ciasno.

Pomnik jest dostępny bezpłatnie i bez ograniczeń czasowych. To obiekt na otwartej przestrzeni, więc można go odwiedzić o dowolnej porze. Nie ma tu kasy biletowej, przewodników ani godzin otwarcia. Po prostu przychodzisz, patrzysz, czytasz.

Na zwiedzanie wystarczy 10-15 minut, chyba że ktoś zechce dłużej poczytać o poszczególnych postaciach. Warto połączyć wizytę przy Skale z wizytą w pobliskim porcie rybackim w Darłówku czy spacerem nadmorskim bulwarem. Jeśli ktoś interesuje się historią regionu, można też zajrzeć do Muzeum Regionalnego w Darłowie, mieszczącego się w gotyckiej świątyni.

Co roku dochodzą nowe tabliczki – kapituła wyróżnienia wybiera kolejne osoby zasłużone dla ekologii. Ostatnie wmurowania miały miejsce w 2013 roku, ale lista honorowanych ekologów wciąż się wydłuża.

Kontekst lokalny – walka o jezioro Kopań

Żeby zrozumieć znaczenie Skały Ekologów, warto znać fragment historii Darłowa z lat 80. Wtedy to władze PRL planowały budowę elektrowni jądrowej nad jeziorem Kopań, niespełna 10 kilometrów od miasta. Projekt zakładał technologię sowiecką, a katastrofa w Czarnobylu w 1986 roku tylko podsyciła obawy mieszkańców.

Ekologiczny Klub Obywatelski „Czuwanie” zorganizował skuteczny opór. Demonstracje, petycje, spotkania z naukowcami – wszystko to doprowadziło do wycofania się z inwestycji. Dzisiaj jezioro Kopań to spokojny akwen otoczony lasami, a nie strefa przemysłowa z reaktorem.

Skała Ekologów jest więc nie tylko pomnikiem ludzi, ale też przypomnieniem tego zwycięstwa. Pokazuje, że lokalne inicjatywy potrafią zmienić bieg wydarzeń i uratować środowisko przed nieodwracalnymi zmianami.

• Lokalizacja: Darłówko Zachodnie, Skwer Ekologów, ul. Plażowa (zbieg z ul. Helską)
• Dostęp: Bezpłatny, całodobowy
• Czas zwiedzania: 10-15 minut
• Parking: Miejsca parkingowe w okolicy (latem mogą być zajęte)
• Dla kogo: Rodziny z dziećmi, miłośnicy historii lokalnej, osoby zainteresowane ekologią
• W pobliżu: Plaża w Darłówku, port rybacki, bulwar nadmorski